X 20
Bugun...



'Geleceğin Deneyi' için Türk bilim insanlarından süpersimetri araştırması

BURSA (AA) - Bursa Uludağ Üniversitesinden (BUÜ) bir grup akademisyen, Avrupa Nükleer Araştırma Merkezinin (CERN) "yüzyılın deneyi" olarak gösterilen Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın (LHC) yerini alması öngörülen "Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı"

facebook-paylas
Tarih: 13-02-2020 18:52

'Geleceğin Deneyi' için Türk bilim insanlarından süpersimetri araştırması

 
Bursa Uludağ Üniversitesinden bir grup akademisyen, CERN'in "yüzyılın deneyi" olarak gösterilen Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın yerini alması öngörülen "Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı" deneyi için araştırma yürütüyor.
 

BURSA (AA) - Bursa Uludağ Üniversitesinden (BUÜ) bir grup akademisyen, Avrupa Nükleer Araştırma Merkezinin (CERN) "yüzyılın deneyi" olarak gösterilen Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın (LHC) yerini alması öngörülen "Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı" (FCC) deneyi için süpersimetrik parçacık konusunda araştırma yürütüyor.

Üniversitenin deneyde yer almak üzere yaptığı başvurunun olumlu sonuçlanması üzerine CERN FCC Çalışma Grup Başkanı Prof. Dr. Michael Benedikt ile iş birliği protokolü imzalandı. Protokol kapsamında, BUÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Fizik Bölümü Yüksek Enerji ve Plazma Fiziği Ana Bilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Cem Salih Ün ve Dr. Öğr. Üyesi Zerrin Kırca ile 7 lisansüstü eğitim öğrencisi, tasarlanacak FCC için teorik ve fenomenolojik çalışmalara başladı.

Ekip, Higgs Bozonu'nun diğer temel parçacıklarla etkileşmesinin daha hassas belirlenmesine, maddenin en temel yapısının araştırılmasına, süpersimetrik (parçacık fiziğinde uzay-zaman simetrisinin karşılığı) parçacıklar ve karanlık madde hakkında bilgi sağlanmasına katkı sunmayı hedefliyor.

"Stop" ve "gluion" parçacıkları araştırılıyor

Doç. Dr. Ün, AA muhabirine, Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı deneyi için öncelikle fizibilite çalışması yapıldığını söyledi.

Ün, böyle bir deneyin mümkün olup olmadığı ve buna ilişkin gerekli teknolojilerin geliştirilmesine dair hazırlıklar da yapıldığını aktardı.

Dünyada bu deney için çalışan birçok grubun bulunduğunu dile getiren Ün, "Hızlandırıcının çok farklı yerlerinde dedektörler var. Bu dedektörlerin her birinin farklı özellikleri var. Biri yeni çıkabilecek parçacığın bir özelliğini ölçerken, öbürü başka bir özelliğinde uzmanlaştırılmış durumda." dedi.

Ün, BUÜ fizik ekibinin daha çok süpersimetriye odaklandığını belirtti.

Çalışmalarının detaylarına değinen Doç. Dr. Ün, şöyle devam etti:

"Bu süpersimetri modellerde bazı henüz keşfedilmemiş ama bu modellerin önerdiği parçacıklar var. Bunların en ünlüleri 'stop' ve 'gluion' parçacıkları. 'Stop' ve 'gluion' için deneyden yapılan analizlerde elde edilen sonuçlar var. Biz de '10 sene sonra yapılacak deneylerde bu parçacıklar için ne bekleyebiliriz? Bu parçacıkları keşfetmek için sadece enerjiyi artırmak yeterli mi? Hangi dedektörler daha çok umut verebilir?' sorularını sorduk. Bu parçacıkların belli bir kütle skalaları var. Diyelim ki 10 sene sonra da gözlemleyemedik, o zaman 'Böyle parçacıklar yoktur' diye sonuçlandırabilir miyiz? Buna dair çalışmalar yapıyoruz. Aslında teori ile deney arasında bir köprü kuruyoruz."

Yeni parçacıkların özellikleri analiz ediliyor

Ün, Higgs Bozonu'nun 2012'de keşfedildiğini hatırlatarak, şu anda yapılan çalışmaların bunun devamı niteliğinde olduğu bilgisini verdi.

"Daha önce denenme şansı olmamış modelleri alıp CERN'in önerdiği yeni parçacıkların özelliklerini analiz edip, nasıl bir deney düzeneği oluşturulması, bu kısım için bu parçacıklara nasıl bakmak, nereye bakmak gerektiğinin çalışmalarını yapıyoruz." ifadesini kullanan Ün, en iyi ihtimalle 10 yıl sonra yapılacak FCC deneyi için o zamanki grafiklerin neleri gösterebileceğine ilişkin varsayımlarda bulunduklarını kaydetti.

Bunun için bazı bilgisayar programları ve simülasyonlar kullandıklarını anlatan Ün, "Sanki deney yapılmış da bazı sonuçlar elde edilmiş gibi data oluşturup, o data üzerinde analizler yaparak, '10 sene sonraki deneyde durum böyle olacak' diyoruz. Bu çalışmaları belli bir aşamadan sonra CERN'e rapor edeceğiz." bilgisini paylaştı.

"Bu çalışmada yer almak gurur kaynağı"

Dr. Öğr. Üyesi Zerrin Kırca da BUÜ ekibi olarak CERN için yaptıkları çalışmaların yeni ufuklar açacağını, bu çalışmada yer almanın gurur kaynağı olduğunu vurguladı.

CERN'de pek çok deney yapıldığına işaret eden Kırca, şöyle konuştu:

"Şu an dünyanın en büyük deneyi, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı. Biz, daha önce grup çalışmalarımızda CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nı kullanarak, pek çok çalışma gerçekleştirdik ve bunları literatüre kazandırdık. Şimdi yola çıktığımız çalışma da en iyi ümitle gelecek 10 yıl içinde yapılmasını beklediğimiz çok büyük bir deney. Çalışmalarımızı Büyük Hadron Çarpıştırıcısı ile beraber Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı'na da aktarıyoruz."

Kırca, deney için daha önce belirlenmiş 5 farklı eksikliğe göre çalışmalar yürüttüklerini, öğrencileri de bu alanlarda yüksek lisans ve doktora çalışmalarına yönlendirdiklerini sözlerine ekledi.

FCC Projesi

CERN, maddenin yapı taşındaki karanlık enerji ve karanlık madde gibi gizemlerin çözülebilmesi için deneylerin daha büyük bir çarpıştırıcıda devam etmesi gerekliliğinden hareketle FCC Projesi'ne başladı.

Mevcut deneylerin yapıldığı 26,7 kilometre uzunluğundaki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'ndan daha yüksek teknolojiyle kurulacak FCC'nin 100 kilometre uzunluğunda olması ve yerin 200-300 metre altında yapılması planlanıyor.

FCC'de elektron ve pozitron demetlerinin 2030'lu yıllarda çarpıştırılması hedefleniyor







Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER BİLİM-TEKNOLOJİ Haberleri

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Başakşehir FK 23 13 3 7 43 23 46 +20
2 Trabzonspor 22 13 3 6 49 23 45 +26
3 Galatasaray 23 13 4 6 39 18 45 +21
4 Sivasspor 23 13 4 6 42 26 45 +16
5 Alanyaspor 23 11 6 6 41 22 39 +19
6 Fenerbahçe 23 11 7 5 42 29 38 +13
7 Beşiktaş 23 11 8 4 36 30 37 +6
8 Göztepe 22 9 6 7 29 24 34 +5
9 Gaziantep FK 23 8 8 7 34 36 31 -2
10 Gençlerbirliği 23 7 10 6 32 39 27 -7
11 Antalyaspor 23 6 10 7 25 40 25 -15
12 Yeni Malatyaspor 22 6 10 6 35 32 24 +3
13 Denizlispor 23 6 11 6 21 32 24 -11
14 Çaykur Rizespor 22 7 12 3 22 34 24 -12
15 Konyaspor 23 4 10 9 19 32 21 -13
16 MKE Ankaragücü 23 4 11 8 20 39 20 -19
17 Kasımpaşa 23 5 14 4 31 49 19 -18
18 Kayserispor 23 3 13 7 24 56 16 -32
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 23 13 4 6 33 20 45 +13
2 BB Erzurumspor 23 12 5 6 26 17 42 +9
3 Bursaspor 23 13 7 3 35 29 39 +6
4 Adana Demirspor 23 10 6 7 43 26 37 +17
5 Altay 23 9 7 7 28 24 34 +4
6 Fatih Karagümrük 23 9 7 7 30 28 34 +2
7 Keçiörengücü 23 8 7 8 18 17 32 +1
8 Ümraniyespor 23 9 9 5 34 34 32 0
9 Akhisarspor 23 8 7 8 26 26 32 0
10 Menemenspor 23 9 9 5 26 29 32 -3
11 Balıkesirspor 23 8 8 7 24 25 31 -1
12 Giresunspor 22 7 8 7 24 30 28 -6
13 İstanbulspor 22 6 7 9 34 29 27 +5
14 Altınordu 23 5 9 9 26 34 24 -8
15 Osmanlıspor FK 23 6 11 6 27 35 21 -8
16 Adanaspor 23 3 11 9 23 36 18 -13
17 Boluspor 23 2 10 11 19 31 17 -12
18 Eskişehirspor 23 7 12 4 29 35 16 -6
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 25 20 1 4 57 9 64 +48
2 Manisa FK 25 17 2 6 74 27 57 +47
3 Sancaktepe Bld 25 15 6 4 45 20 49 +25
4 Hekimoğlu Trabzon 24 14 7 3 41 32 45 +9
5 İnegölspor 25 13 8 4 40 26 43 +14
6 Afjet Afyonspor 25 11 10 4 37 26 37 +11
7 Tarsus İdman Yurdu 25 12 12 1 38 35 37 +3
8 Sarıyer 25 10 9 6 33 28 36 +5
9 Çorum FK 25 11 12 2 36 36 35 0
10 Pendikspor 25 9 10 6 33 34 33 -1
11 Zonguldak Kömürspor 25 8 9 8 30 34 32 -4
12 Hacettepe Spor 25 10 13 2 32 45 32 -13
13 Kırklarelispor 24 7 9 8 21 32 29 -11
14 Amed Sportif 25 7 11 7 24 38 28 -14
15 1922 Konyaspor 25 7 13 5 32 44 26 -12
16 Başkent Akademi FK 24 7 13 4 31 35 25 -4
17 Gümüşhanespor 24 6 15 3 26 49 21 -23
18 Şanlıurfaspor 25 0 24 1 6 86 14 -80
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 24 14 4 6 45 23 48 +22
2 24Erzincanspor 25 13 3 9 42 20 48 +22
3 68 Aksaray Belediyespor 25 12 5 8 38 23 44 +15
4 Artvin Hopaspor 24 11 3 10 35 15 43 +20
5 1928 Bucaspor 25 12 7 6 40 31 42 +9
6 Karaköprü Belediyespor 25 10 5 10 24 18 40 +6
7 Düzcespor 25 10 6 9 27 18 39 +9
8 Çatalcaspor 25 8 5 12 35 27 36 +8
9 Çankaya FK 25 9 9 7 31 32 34 -1
10 Sultanbeyli Bld. 24 8 7 9 30 23 33 +7
11 Silivrispor 25 7 6 12 32 27 33 +5
12 52 Orduspor FK 24 6 4 14 17 15 32 +2
13 Erzin Spor Kulübü 25 6 9 10 27 29 28 -2
14 Kızılcabölükspor 24 5 8 11 32 33 26 -1
15 Şile Yıldızspor 25 5 10 10 20 28 25 -8
16 Yomraspor 24 5 10 9 23 30 24 -7
17 Tokatspor 25 1 21 3 13 61 6 -48
18 Manisaspor 25 1 21 3 16 74 0 -58
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/02/2020 Alanyaspor vs Beşiktaş
 29/02/2020 Konyaspor vs Kasımpaşa
 29/02/2020 Trabzonspor vs Çaykur Rizespor
 29/02/2020 Antalyaspor vs Fenerbahçe
 01/03/2020 Denizlispor vs Yeni Malatyaspor
 01/03/2020 MKE Ankaragücü vs Sivasspor
 01/03/2020 Galatasaray vs Gençlerbirliği
 02/03/2020 Başakşehir FK vs Gaziantep FK
 02/03/2020 Kayserispor vs Göztepe
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/02/2020 Hatayspor vs Osmanlıspor FK
 25/02/2020 Menemenspor vs Adana Demirspor
 25/02/2020 Fatih Karagümrük vs Eskişehirspor
 26/02/2020 Akhisarspor vs Giresunspor
 26/02/2020 Altınordu vs BB Erzurumspor
 26/02/2020 Adanaspor vs Ümraniyespor
 27/02/2020 Keçiörengücü vs İstanbulspor
 27/02/2020 Boluspor vs Balıkesirspor
 27/02/2020 Bursaspor vs Altay
 01/03/2020 Altay - Altınordu Altay ligde evindeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Altay yenilmez
 01/03/2020 Altay - Altınordu Altınordu ligde deplasmandaki son 11 maçında hiç kazanamadı  Altay yenilmez
 02/03/2020 Giresunspor - Boluspor Boluspor ligdeki son 14 maçında hiç kazanamadı  Giresunspor yenilmez
 02/03/2020 Balıkesirspor - Keçiörengücü Balıkesirspor ligde evindeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Keçiörengücü yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 29/02/2020 Ankara Demirspor vs Eyüpspor
 29/02/2020 Bodrumspor vs Tuzlaspor
 01/03/2020 Sivas Belediyespor vs Van Spor
 01/03/2020 Ergene Velimeşe vs Bayburt Özel İdare Spor
 01/03/2020 Etimesgut Belediyespor vs Sakaryaspor
 01/03/2020 Kardemir Karabükspor vs Kırşehir Belediyespor
 01/03/2020 Niğde Anadolu FK vs Bandırmaspor
 01/03/2020 Uşak Spor vs Kastamonuspor
 08/03/2020 Eyüpspor vs Sivas Belediyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 29/02/2020 Çatalcaspor vs Erzin Spor
 29/02/2020 Manisaspor vs Şile Yıldızspor
 29/02/2020 Sultanbeyli Bld. vs Serik Belediyespor
 01/03/2020 Artvin Hopaspor vs Silivrispor
 01/03/2020 Yomraspor vs Çankaya FK
 01/03/2020 52 Orduspor FK vs Düzcespor
 01/03/2020 Kızılcabölükspor vs 1928 Bucaspor
 01/03/2020 Tokatspor vs Karaköprü Belediyespor
 01/03/2020 68 Aksaray Belediyespor vs 24Erzincanspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
HAVA DURUMU
YAZARLAR
resmi ilanlar
GAZETEMİZ

Web sitemize nasıl ulaştınız?


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI YUKARI